tile

پيشگفتار



شماره های پائیز و زمستان 1375 ایران نامه از آن رو به خاطره نگاری ایرانیان اختصاص یافته اند که در سال های اخیر بخشی چشم گیر و بی سابقه از آثار نویسندگان ایران خاطرات زنان و مردانی است که در عرصه ها و زمینه های گوناگون بر تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی معاصر کشور اثری عمده گذاشته اند. آن چه اینان به تصریح و تلویح در خاطرات، یادداشت ها و گزارش های شخصی خود آورده اند بر گوشه های تاریک بسیاری از رویدادها و دگرگونی های سیاسی ایران پرتوی تازه می افکند، ساختار و نقش شبکه های ارتباطی فردی را روشن تر می سازد و پرده از آرائ و گرایش ها و تعصبات پنهان بر می کشد. این هردو شماره، به "خاطره" در معنای گسترده آن، که به هیچ شیوه و سبک و قالب و رسانه خاصی محدود نیست، پرداخته اند. از سنگ نوشته های پادشاهان هخامنشی تا "وقایع نگاری" و "روزنامه خاطرات" رجال قاجار، از "یادداشت های دولتمردان" دوران پهلوی تا "خاطرات" رهبران و شخصیت های نامداراحزاب و نهضت های سیاسی و مذهبی و از "سرگذشت" زنان تا "شرح زندگی" اقلیت های قومی و مذهبی در این شماره ویژه مورد پژوهش و بررسی قرار گرفته اند. در این میان، تنها جای "سفرنامه نویسی"، که خود شماره ای ویژه می طلبد، خالی مانده است.

در این شماره، احمد اشرف پس از بررسی و تحلیل وجوه اشتراک و افتراق تاریخ، خاطره و افسانه، و تمیز میان حافظه و خاطره فردی، از سوئی، و خاطره جمعی و حافظه تاریخی، از سوی دیگر، به تعریف انواع خاطره نگاری و سیر تحوّل آن، به ویژه در غرب، می پردازد و تاکید می کند که خاطرات ایرانی در میانه تاریخ و افسانه جای دارند و از منابع بی بدیل تاریخ نگاری اند. در "خاطرات رجال قاجار"، منصوره اتحادیه، با استناد به شماری گسترده از خاطرات شاهزادگان و رجال این دوره، به توضیح مسائلی چون رابطه شاه با شاهزادگان و درباریان، روابط و شبکه های خانوادگی، نقش زنان در رقابت های درباری، و داد و ستد مناصب دیوانی پرداخته است. صدرالدین الهی در نوشته خود، با بررسی سبک نگارش و محتوای روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه و یادداشت های علم، و با نقل بخش هائی از آن ها، نه تنها منش و خلق وخوی دو پادشاه، بلکه ویژگی های دو مقطع تاریخی از رویاروئی ایران با ارزش ها و دست آوردهای فرهنگ و تمدن غربی را، در دو سوی یک قرن، مورد سنجش و مقایسه قرار می دهد.

در "ملاحظاتی در باره خاطرات مبارزان حزب توده،" شاهرخ مسکوب پس از تاکید بر ارزش این آثار، نه فقط برای پی بردن به تاریخ سیاسی اخیر ایران بلکه برای آگاهی از فضای اندیشه سیاسی معاصر ایرانیان، جای عواطف و تجربه های خصوصی، و "فردیت" جدید را در این خاطرات خالی می بیند. فرزانه میلانی در "زن و حدیث نفس نویسی در ایران،" با اشاره به شمار اندک زنانی که به نوشتن خاطرات خود روی آورده اند، بر حضور فعّال و بی سابقه آنان در ادبیات معاصر ایران تاکید می کند. "کتاب شناسی خاطرات ایرانی،" همراه با مقدمه ای درباره نحوه طبقه بندی این خاطرات و توزیع فراوانی آن ها، پایان بخش این شماره ویژه است.

***
Volume: 
۱۴
Current Issue: 
Past Issue
Visited: 
1000