tile

پیشگفتار



انقلاب اسلامي و رژيم مولود آن منشاء چنان دگرگوني هاي ژرف در ابعاد گوناگون زندگي سياسي، اقتصادي و فرهنگي مردم ايران شده است که بررسي و سنجش دقيق ماهيت و پيامدهاي آن سال ها و نسل ها ادامه خواهد يافت. در اين شماره، قصدْ بررسي جامع اين دگرگوني ها و همه بخش هاي کارنامه بيست ساله نظام جمهوري اسلامي در مقطعي خاص نيست. هدف آن است که در برخي زمينه هاي اساسي، نه به تصويري ثابت از اوضاع و احوال کنوني ايران، بلکه به روند سياست ها، دگرگوني ها، و پيامدهايي اشاره شود که در مجموع مي توانند نشانگر چگونگي پيشرفت، يا درنگ و پسرفت جامعه ايران، در دوران معاصر باشند. از همين رو، نوشته هاي اين شماره کمابيش از ديدگاهي تطبيقي و تاريخي به رويدادهاي دو دهه اخير مي نگرند و کارنامه نظام حاکم را در پرتو حرکتي مي سنجند که از آغاز سده پيشين جامعه ايران را رو به دگرگوني برد. آشکارا، شماري از رويدادها، پيامدها و پديده هاي ناشي از انقلاب در اين شماره مجال بررسي، يا بررسي دوباره، نيافته اند. علل آغاز و ادامه طولاني جنگ ايران و عراق و ضايعات انساني و ويراني ها و خسارات مادي ناشي از آن؛ ابعاد و آثار محدوديت هاي قانوني و فراقانوني که براي زنان ايران، از سوئي، و اقليت هاي قومي و مذهبي، از سوي ديگر، ايجاد شده است؛ ماهيت جامعه مدني و چگونگي تحول آن در سال هاي اخير؛ کم و کيف تحولات ناشي از انقلاب در عرصه هاي ادب و هنر؛ و سرانجام فرصت هاي از دست رفته و امکانات تحقّق نيافته از هنگام استقرار نظام جمهوري اسلامي، از جمله اين مقولات اند. اميد است که نوشته هايي در بررسي برخي از اين زمينه ها در شماره هاي آينده ايران نامه انتشار يابد.

* * *

غلامرضا افخمي در نوشته خود با اشاره به روند دگرگوني هاي جامعه ايران از انقلاب مشروطيت به بعد، به نظام جمهوري اسلامي در راستاي تاريخ مي نگرد و تضاد ميان اهداف بنيادين و سياست هاي اين نظام از سوئي و نيازهاي تاريخي و اساسي مردم ايران از سوي ديگر، را تضادي اجتناب ناپذير مي شمرد. به اعتقاد وي برآوردن اين نيازها و حل نهايي اين تضاد در گرو استقرار نظامي است که خود به ضرورت پاسخ مثبت به اين نيازها معتقد و متعهد باشد. جهانگير آموزگار در بررسي خود از اقتصاد سياسي ايران تاريک ترين بخش کارنامه جمهوري اسلامي را عملکرد اقتصادي آن مي شمرد. به اعتقاد او تضاد ميان آرمان هاي فلسفي و مسلکي رژيم از سويي و ضروريات رشد پايدار و متوازن اقتصادي، از سوي ديگر از مهم ترين علل نابساماني کنوني اوضاع و احوال اقتصادي ايران است. به اعتقاد فريدون خاوند نيز اصرار نافرجام جمهوري اسلامي بر ضرورت دستيابي کشور به خودکفايي اقتصادي، آن هم در جهاني که اعضايش شتابان در صدد گسترش پيوندهاي اقتصادي با يکديگرند، به ضعف مزمن اقتصاد کشور انجاميده است. در عين حال، وي تحقّق هرگونه اصلاح و تعديل اقتصادي را در گرو دگرگوني هاي اساسي در ساختار سياسي و در اولويت هاي سياست خارجي ايران مي داند.
در بررسي سياست هاي نفتي رژيم جمهوري اسلامي، پرويز مينا و فرّخ نجم آبادي قراردادهاي نفتي بيع متقابل را به تفصيل تشريح مي کنند و اين قراردادها را هم از نظر امتيازات مالي غيرمتعارفي که رژيم به شرکت هاي خارجي عطا کرده است و هم از حيث پيامدهاي منفي آن ها براي ذخائر نفتي کشور ناسازگار با منافع ملّي ايران مي شمرند.
مرتضي نصيري در نوشته خود به چگونگي تسلط روحانيان شيعه بر نظام قضائي ايران و پيامدهاي آن مي پردازد و به تفصيل کاستي ها و مشکلاتي را که از رهگذر اين تسلط گريبانگير نظام قضايي ايران شده بر مي رسد. به اعتقاد وي کاهش روزافزون اعتبار و کارآئي اين نظام و ناسازگاري آئين هاي دادرسي مدني و کيفري آن با موازين متعارف بين المللي را بايد عاملي اساسي در نُکث سرمايه گذاري خصوصي در ايران دانست.

شيرين هانتر در يک بررسي تطبيقي تمرکز رژيم بر اهداف مسلکي و بي عنايتي اش به منافع سنّتي ايران را از ريشه هاي شکست سياست خارجي آن، به ويژه در دهه نخست اين دوره، مي شمارد. به اعتقاد وي، دو عامل عمده در توفيق سياست خارجي ايران در دوران پهلوي نخست تمرکز بر منافع ملّي و ديگري بينش و توانايي براي بهره جويي از امکانات در عرصه بين المللي بود. گرچه پس از انتخابات اخير رياست جمهوري، گفتمان رژيم در زمينه رفتار بين المللي آن تغييري محسوس يافته، در باور نويسنده دگرگوني اساسي در اهداف و خط مشي سياست خارجي ايران همچنان در گرو پايان کشمکش هاي ديرينه و روزافزون ميان جناح هاي گوناگون رژيم مانده است.
به اعتقاد سعيد پيوندي، گرچه امکانات آموزشي در دوران پس از انقلاب، به ويژه در سطح دبستان و دبيرستان، از رشد کمّي قابل ملاحظه اي برخوردار بوده، نابرابري هاي ميان دختران و پسران، روستائيان و شهرنشينان و استان هاي گوناگون، از لحاظ دسترسي به امکانات آموزشي افزايش يافته است. نويسنده مهمترين بحران در زمينه آموزشي را ناشي از ادامه و تعميق تضاد بين اهداف و ارزش هاي اسلامي برنامه هاي آموزشي رژيم جمهوري اسلامي از سوئي و نيازها و گرايش هاي فرهنگي نسل جوان، از سوي ديگر، مي داند.

اصغر شيرازي در نوشته خود در باره شوراهاي محلي، از چگونگي پيدايش انديشه نظام شورائي و ضرورت گسترش حوزه اختيارات محلّي درانقلاب مشروطيت سخن مي گويد و به علل تعويق تحقّق اين انديشه مي پردازد. به اعتقاد وي گرچه شرايط مادي و عيني ديري است براي ايجاد نهادهاي شورائي درايران فراهم آمده، ملاحظات سياسي ازجمله، اصرار نظام جمهوري اسلامي بر حفظ اقتدار و اختيارات ولي فقيه و نگراني درمورد گسترش گرايش هاي تجزيه طلبانه، مانع انتقال قدرت کارآي تصميم گيري به شوراهاي محلي است که پس از انتخابات اخير تشکيل شده اند.

فرهاد کاظمي و ليزا رنولدز وولف در نوشته خود مشکلات ناشي از مهاجرت روستائيان به شهر و پناهندگان افغاني به ايران را بررسيده اند. به اعتقاد آنان گسترش نارضايي هاي طبقات محروم شهري و مهاجران حاشيه نشين که در آستانه انتخابات اخير رياست جمهوري به تظاهرات خونين خياباني انجاميد همچنان مي تواند در آميزش با سرخوردگي روزافزون جوانان، بار ديگر به آشوب هاي گسترده در شهرهاي ايران منجر شود.
داستان زندگي آناني که در پي انقلاب اسلامي به اکراه ترک وطن کردند و در سرزمين هاي بيگانه رحل اقامت افکندند و بار سنگين دوري ها، پراکندگي ها و ناآشنائي هارابردوش کشيدند، در يادداشت هاي روزانه شاهرخ مسکوب جلوه هايي بديع يافته است. يدالله رويائي و محمود خوشنام نيز در نوشته هاي خويش به پيامدهاي انقلاب و جلاي وطن در اشعار و زندگي نادر نادر پور اشاره کرده اند و به شرح و تفسير پاره اي از آراء و انديشه هايش درباره انقلاب و نظام جمهوري اسلامي پرداخته اند.
در مقايسه دو قطعه نخستِ بخش «گزيده» اين شماره به دگرگوني هائي مي توان پي برد که در ديدگاه فلسفي و سياسي برخي از رهبران انقلاب و پايه گزاران نظام جمهوري اسلامي در سال هاي اخير پديد آمده است.

قطعه نهائي اين بخش که از کتاب اخير مهرانگيز کار گزيده شده پاره هائي از يک بررسي مستند و تطبيقي درباره نابرابري وضعيت حقوقي زن ومرد درخانواده است.

Volume: 
۱۸
Current Issue: 
Past Issue
Visited: 
1000