tile

پي نوشت ها



پي نوشت ها:

1- دکتر موسي عميد، استاد و رئيس دانشکده حقوق دانشگاه تهران و زماني نايب رئيس مجلس شوراي ملي، در سال 1342 درگذشت.

2- حاج حسين آقا ملک از چهره هاي جالب فرهنگي و اقتصادي ايران بود که بخش قابل ملاحظه اي از ثروت سرشار خود را وقف خدمات فرهنگي نمود. او دارائي و نيز کتابخانه بسيار ممتاز خود را وقف آستان قدس رضوي در مشهد کرد. حاج حسين آقا درسال 1352 در 96 سالگي بدرود حيات گفت.

3- رحيم هيراد، رئيس دفتر مخصوص شاهنشاهي، در وقايع 25 تا 28 مرداد 32 از سوي فرمانداري نظامي بازداشت و پس از 28 مرداد و بازگشت شاه آزاد شد.

4- خسرو هدايت پس از ابتهاج مديرعامل سازمان برنامه شد. رجوع کنيد به صفحات بعدي اين بخش و نيز به گفتگو با خداداد فرمانفرمائيان و عبدالمجيد مجيدي دراين مجلد.

5- صفي اصفيا فارغ التحصيل مدرسه پلي تکنيک و مدرسه معدن پاريس و استاد معدن شناسي در دانشگاه تهران، از صاحب منصبان برجسته دولت در دوران پيش از انقلاب بود. ابتهاج پس از انتصاب به مديريت عامل سازمان برنامه مسئوليت طرح ها را به اصفيا تفويض کرد. اصفيا در زمان نخست وزيري علي اميني مديرعامل سازمان برنامه شد. او همچنين مدت ها به عنوان وزير مشاور در امور اقتصادي خدمت کرد و در بسياري از زمينه ها حلاّل مشکلات دولت بود. نقش صفي اصفيا در تحول سازمان برنامه در دوره اي که مورد بحث اين کتاب است محوري است. امّا، متأسفانه، به دلائل روشن امکان مصاحبه با مهندس اصفيا براي تکميل اين بحث به دست نيامد. رجوع کنيد به سه مصاحبه دراين کتاب و نيز به کتاب "عمران خوزستان"، بنياد مطالعات ايران، 1994.

6- سلطان محمد عامري، از صاحب منصبان قديمي، در ارديبهشت 1329 از سوي مجلس شوراي ملي به عضويت شوراي نظارت بر سازمان برنامه انتخاب شد.

7- دکتر سيروس بابک سميعي به ترتيب به سمت رئيس دفتر بودجه، مدير امورمالي، معاونت دفتر اقتصادي سازمان برنامه، و معاونت وزارت دارائي منصوب شد. پس از آن مدتي دربانک جهاني به خدمت اشتعال داشت و مجدداً به خدمت دردولت به سمت قائم مقام رئيس بانک مرکزي به ايران دعوت شد. آخرين سمت هاي او درايران مديريت عامل بانک ايرانيان و مديريت عامل بانک ايران و ژاپن بود.

8- دکتر حسين کاظم زاده به ترتيب به رياست دفتر طرح ها و برنامه ها، رياست دفتر بودجه با سمت معاونت نخست وزير درسازمان برنامه، و سپس به وزارت مشاور و دبيرکلي سازمان امور اداري و استخدامي کشور و وزارت علوم و آموزش عالي منصوب گرديد. او مدتي رياست هيئت مديره بانک ايران و مصر را عهده داربود.

9- رجوع کنيد به بخش مصاحبه با خداداد فرمانفرمائيان در اين کتاب، صص208-115.

10- رجوع کنيد به مصاحبه با خداداد فرمانفرمائيان در اين کتاب، صص 208-115.

11- رجوع کنيد به مصاحبه با خداداد فرمانفرمائيان در اين کتاب، صص 208-115

12- رجوع کنيد به مصاحبه با عبدالمجيد مجيدي دراين کتاب صص 358-211.

13- غلامرضا کيانپور، پس از طي مقاماتي در سازمان برنامه، معاون وزارت اقتصاد، استاندار آذربايجان غربي، استاندار اصفهان، وزيراطلاعات، وزير دادگستري شد. کيانپور از رجال سرشناس اواخر دوران پهلوي بود. پس از انقلاب جمهوري اسلامي او را محکوم و اعدام کرد.

14- پرويزخبير، داراي درجه دکترا از دانشگاه سيراکيوز امريکا، نقشي اساسي در ريشه کن کردن مالاريا در ايران ايفا کرد.

15- مصطفي قلي رام خدمات خود را در زمينه ماليه آغاز کرد و پس از طي مقامات گوناگون به استانداري خراسان و سپس استانداري فارس منصوب شد. رام در دوره هاي سوم، چهارم و پنجم نماينده مجلس سنا بود.

16- مهندس جعفر شريف امامي، رئيس مجلس سنا، چند بار وزير و دو بار نخست وزير شد. از جمله مشاغلش نيابت رياست بنياد پهلوي، رياست اطاق صنايع و معادن، رئيس هيئت مديره بانک توسعه صنايع و معادن، و نيز استادي اعظم لژ فراماسونري را مي توان نام برد. دوره دوم نخست وزيري شريف امامي، پائيز 1357 (1978) مصادف با شتاب گيري جنبش انقلابي درايران شد. شريف امامي درسال 1998 در امريکا درگذشت.

17- سرلشکر علي اکبر ضرغام، فارغ التحصيل دانشکده افسري و دانشگاه جنگ، رئيس سازمان شکر، مديرکل گمرک، وزير گمرکات، وزيردارائي، و سپس رئيس بانک اصناف شد.

18- سرلشکر ولي انصاري، داراي درجه مهندسي راه و راه آهن از آلمان، در خرداد 1334 در کابينه حسين علاء به وزارت راه منصوب شد و تا 1339 اواسط کابينه اول شريف امامي دراين مقام خدمت کرد.

19- دکتر فتح الله جلالي، فارغ التحصيل رشته حقوق از آلمان، در وزارتخانه هاي خارجه، کشور و کار خدمت کرد. او در کابينه دکتر منوچهر اقبال به وزارت کشور منصوب شد. پس از آن در دانشگاه ملي ايران به تدريس پرداخت.

20- سرتيپ حسن اخوي درکابينه اقبال وزير کشاورزي شد. او درسال 1337 به درجه سرلشکري ارتقاء مقام يافت.

21- دکتر منوچهر اقبال، از رجال سياسي ايران بعد از جنگ دوم، استاد و رئيس دانشکده پزشکي دانشگاه تهران، رئيس دانشگاه تهران، چند بار وزير، و از فروردين 1336 (1957) تا شهريور 1339 (1960) نخست وزير ايران بود. او در آبان سال 1342(1963) به سمت مدير عامل و رئيس هيئت مديره شرکت ملي نفت منصوب شد و تا 4 آذرماه 1356، که به علت سکته قبلي به درود حيات گفت، مصدر اين کار بود.

22- عباس آرام کارير اداري خود را در وزارت خارجه آغاز کرد و پس از طي مقامات مختلف در مرداد 1338 در کابينه اقبال به وزارت خارجه منصوب شد. او در سال 1972 به عنوان نخستين سفير ايران به چين کمونيست رفت.

23- رضا فلاح از نخستين فارغ التحصيلان دانشگاه بيرمينگام در رشته مهندسي نفت بود. او از کارشناسان سرشناس و متبحّر نفت به شمار مي رفت و در سياست خارجي شرکت ملي نفت ايران همواره نقشي محوري ايفا کرد. نگاه کنيد به کتاب «تحول صنعت نفت ايران: نگاهي از درون» مصاحبه با پرويز مينا، بنياد مطالعات ايران، 1998.

24- جعفر شريف امامي، نخست وزير، احمد آرامش را که شوهر خواهرش بود در اسفندماه 1339 به عنوان وزير مشاور و قائم مقام نخست وزير در سازمان برنامه معرفي کرد. آرامش سپس وزير کار و وزير تبليغات شد. آرامش به اتهام فعاليت بر ضد رژيم تحت تعقيب قرار گرفت و در ديماه 1344 از سوي دادگاه عادي دادرسي ارتش به اتهام اقدام برعليه امنيت کشور به ده سال زندان محکوم شد. او در 29 مهر 1352 در تهران هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد. درمورد قضيه آرامش و سازمان برنامه هم چنين نگاه کنيد به گفتگو با خداداد فرمانفرمائيان و عبدالمجيد مجيدي دراين کتاب و نيز به کتاب "عمران خوزستان"، بخش مربوط به عبدالرضا انصاري، بنياد مطالعات ايران، 1994.

25- حسين علاء از سياستمداران ممتاز ايران بود متجاوز و از نيم قرن در مشاغل گوناگون از رياست بانک تا سفارت، وزارت و نخست وزيري خدمت کرد. علاء هنگام اشغال ايران از سوي متفقين و امتناع شوروي از تخليه ايران، طي سخنراني مبسوطي در شوراي امنيت سازمان ملل سياست تجاوزکارانه شوروي را محکوم کرد. علاء چندين سال وزيردربار و چند بار نخست وزير بود. او درسال 1343 در سن 82 سالگي درتهران درگذشت.

26- علي اميني، فرزند امين الدوله و از سوي مادرش خانم فخرالدوله نوه مظفرالدين شاه قاجار، از رجال سياسي ايران پس از جنگ دوم، درکابينه اول قوام السلطنه بعد از جنگ معاون نخست وزير، و بعد چند بار وزير شد. اميني در دوران نخست وزيري سپهبد زاهدي وزير دارائي بود و در اين مقام قرارداد کنسرسيوم را مذاکره و امضاء کرد. اميني در زمان نخست وزيري اقبال به سفارت ايران در ايالات متحده منصوب شد و تا سال 1338 در اين مقام خدمت کرد. او در ارديبهشت 1340 مامور تشکيل کابينه گرديد. دراين مجلّد رابطه ميان اميني و دولت امريکا و تأثيرآن بر رابطه او با شاه به تفصيل بحث شده. نگاه کنيد به بخش هاي مربوط به خداداد فرمانفرمائيان و عبدالمجيد مجيدي.

27- نورالدين الموتي در کابينه اميني وزير دادگستري شد. در زمان او ابوالحسن ابتهاج به دادگستري احضار، محاکمه و محکوم شد. اين پديده در سازمان برنامه اثر منفي بر جاي گذاشت. نگاه کنيد به اين مجلّد و نيز "عمران خوزستان"، بنياد مطالعات ايران، 1994.

28- عبدالحسين بهنيا، فارغ التحصيل اقتصاد از دانشگاه پاريس، فعاليت اداري خود را در وزارت دارائي در اواخر دوران داور آغاز کرد. او در کابينه اميني وزير دارائي شد. در اواخر دوره اميني به علت اختلافاتي با سازمان برنامه استعفا کرد. در کابينه علم که بعد از اميني به سر کار آمد، دگربار وزير دارائي شد. بهنيا در سال 1346 به علت سکته قلبي درگذشت.

29- طرح مارشال، به نام جورج مارشال، رئيس ستاد مشترک امريکا در زمان جنگ دوم و وزيرخارجه در دوران رياست جمهوري هري ترومن، براي بازسازي کشورهاي اروپائي پس از خرابي هاي جنگ دوم تهيه شد و در عمل موفقيت چشمگيري داشت.

30- بنياد فورد، The Ford Foundation، بنيادي است امريکائي، از موقوفه هاي خانواده "فورد"، که هم در زمينه هاي داخلي و هم در زمينه هاي "توسعه" در خارج امريکا، به دولت ها و سازمان هاي غير دولتي کمک مالي مي کند.

31- حسنعلي منصور، فرزند علي منصور، منصور الملک، در کابينه اقبال ابتدا وزير کار و سپس وزير بازرگاني شد. منصور براي مدتي دبير شورايعالي اقتصاد بود. او در 1339 کانون مترقي را پايه گذاشت که بعداً در 1342 به حزب ايران نوين تبديل شد. منصور در 17 اسفند 1342 مأمور تشکيل کابينه شد و منوچهر گودرزي، يکي از راويان اين مجلد، را به سمت وزير مشاور و سرپرست سازمان امور اداري برگزيد. او قرارداد وين و ماده واحده منضم به آن را که حاکي از شرايط مصونيت هاي کارمندان مشروحه در قرارداد وين بود به تصويب مجلسين رساند. منصور در يک بهمن 1343، در جلوي درب ورودي مجلس شوراي ملي از سوي محمّد بخارائي هدف گلوله قرار گرفت و روز شش بهمن درگذشت.

32- قرارداد با شرکت موريسون نودسون، که يک شرکت امريکائي معتبر بود، در 26 آذر 1325 با پشتيباني حسين علاء، سفير وقت ايران در واشنگتن، و ابوالحسن ابتهاج، رئيس وقت بانک ملي و دبير هيئت تازه تاسيس برنامه، به امضاء رسيد. هدف از اين قرارداد آماده شدن ايران براي دريافت وام از بانک جهاني بود. نگاه کنيد به خاطرات ابوالحسن ابتهاج، صفحه 321-320.

33- نگاه کنيد به پيشگفتار ويراستار.

34- ابتهاج نام اين شخص را در خاطرات خود (Prudhomme) نوشته است. خاطرات ابتهاج، 251.

35- نگاه کنيد به پيشگفتار ويراستار.

36- منظور ماده واحده اي است که دکتر اقبال روز پنجشنبه 23 بهمن 1337 مبني برتفويض اختيارات و مسئوليت سازمان برنامه به نخستوزير با قيد دو فوريت به مجلس تقديم کرد. دراين ماده از جمله آمده است که «از تاريخ تصويب اين قانون کليه اختياراتي که طبق قانون برنامه عمراني هفت ساله دوم کشور به سازمان برنامه تفويض شده است براي انجام وظايف مقرره در آن قانون به رئيس دولت محوّل مي گردد. و در تبصره اين ماده آمده که «سازمان برنامه زير نظر نخست وزير و يا شخصي که از طرف مشاراليه تعيين مي گردد اداره خواهد شد.» نگاه کنيد به «خاطرات ابوالحسن ابتهاج» ص 446.

37- ابراهيم کاشاني در کابينه حسين علاء وزير بازرگاني شد. او در مرداد 1339 به رياست بانک مرکزي منصوب و در مرداد 1340 بنا به خواسته اميني، نخست وزير، از رياست بانک استعفا داد. کاشاني در 1351 دارفاني را وداع گفت.

38- يوجين بلاک، رئيس بانک جهاني، با ابوالحسن ابتهاج دوستي داشت و نزديکي او با ابتهاج به توفيق ابتهاج در بسيج منابع مالي و نيروي انساني براي برنامه هاي عمراني ايران بسيار موثر بود. رجوع کنيد به خاطرات ابوالحسن ابتهاج.

39- لودويک اردهارد (1897-1977) در کابينه کنراد ادنائر وزير اقتصاد آلمان شد و به مدت 14 سال در اين مقام باقي ماند. در1963 مجلس آلمان او را به صدارت عظمي برگزيد. ارهارد به "پدر معجزه اقتصادي آلمان" معروف است.

40- رابرت کندي، برادر جان کندي، رئيس جمهوري امريکا، در دولت کندي وزير دادگستري بود. او به علت نزديکي به برادرش در زمينه هاي گوناگون سياست امريکا نقش ايفا مي کرد. پس از ترور جان، رابرت از ايالت نيويورک به نمايندگي در مجلس سنا انتخاب شد. در انتخابات رياست جمهوري 1968 خود را از حزب دموکرات کانديد کرد، امّا قبل از تشکيل مجمع عمومي انتخاباتي حزب دموکرات، در کاليفرنيا به قتل رسيد.

41- جوليوس هولمز(Julius Holmes) از ابتداي رياست جمهوري جان کندي تا اواخر آن درايران سفير بود. هولمز با سياست هاي دولت کندي در باره ايران و شاه توافق کامل نداشت و با کميته اي که از نمايندگان وزارت خارجه و شوراي امنيت ملي و ديگر سازمان هاي مربوطه براي رسيدگي به اوضاع ايران در واشنگتن تشکيل شده بود غالباً درگيري داشت. نگاه کنيد به آرشيو تاريخ شفاهي بنيادمطالعات ايران، به ويژه مصاحبه با آرمين ماير، رابرت کومر، جک ميکلاس، و رابرت لهفلد.

42- داگلاس ماک آرتور دوم از سال 69 تا 72 سفير امريکا درايران بود.

43- جهانگير آموزگار پس از دريافت درجه دکترا در رشته اقتصاد و تدريس اقتصاد در دانشگاه هاي امريکا به ايران بازگشت و در کابينه اميني ابتدا به وزارت بازرگاني و سپس وزارت دارائي منصوب شد. آموزگار از سال 1963 به سمت سفير و رئيس ميسيون اقتصادي ايران در امريکا تعيين شد و تا زمان انقلاب دراين سمت خدمت کرد. او داراي تأليفات زياد در رشته اقتصاد و نيز در رابطه با مسائل ايران است.

44- علي اصغر پورهمايون در کابينه سپهبد فضل الله زاهدي به سمت وزير اقتصاد ملي معرفي شد. در کابينه علاء به مديريت عامل شرکت بيمه ايران منصوب شد. در کابينه شريف امامي وزير بازرگاني و در کابينه اميني ابتدا وزير مشاور و سرپرست وزارت بازرگاني و پس از استعفاي ابراهيم کاشاني به سمت رئيس بانک مرکزي تعيين شد.

45- مهدي سميعي، فارغ التحصيل رشته هاي اقتصاد و حسابداري از انگلستان، از صاحب منصبان برجسته بانکداري درايران بود. او زندگي اداري را ابتدا در بانک ملي ايران آغاز کرد، در سال 1338 به معاونت بانک توسعه صنايع و معادن و سپس درسال 1342 به رياست بانک مرکزي ايران برگزيده شد. سميعي در آذرماه 1347 مديرعامل سازمان برنامه شد. او در مرداد 49 به بانک مرکزي بازگشت، و در سال 1351 به رياست بانک تعاون کشاورزي منصوب شد.

46- دکتر احمد فرهاد، استاد دانشکده پزشکي دانشگاه تهران، در سال 1336 به رياست دانشگاه تهران انتخاب شد و تا ارديبهشت 1342 در اين سمت خدمت کرد. دکتر فرهاد در سال 1350 درگذشت.

47- عبدالله انتظام، از صاحب منصبان برجسته ايران، خدمت دولت را از وزارت خارجه آغاز کرد. او در کابينه اول حسين علاء و درکابينه سپهبدزاهدي وزيرخارجه بود. انتظام سپس براي مدتي مديرعامل شرکت ملي نفت ايران بود. در دوران انقلاب عبدالله انتظام به عضويت شوراي سلطنت تعيين شد.

48- ابوالقاسم خردجو در پيشبرد صنعت درايران نقشي عمده ايفا کرد. او در سال 1340 به بانک ملي پيوست. در زمان ملي شدن صنعت نفت عضو هيئت خلع يد بود. مدتي در شرکت نفت و سازمان برنامه خدمت کرد. خردجو درسال 1342 به مديريت عامل بانک توسعه صنايع و معادن منصوب شد.

49- علينقي فرمانفرمائيان تحصيلات خود را در اقتصاد و علوم سياسي در امريکا و سپس در سوئيس به پايان رساند. او در وزارت خارجه و سازمان برنامه خدمت کرد. در 1338 رئيس بانک اعتبارات صنعتي شد.

50- منصور روحاني مهندس ساختمان و متخصص آب شناسي بود. او ابتدا در شرکت نفت انگليس و ايران شاغل بود. بعد در شهرداري تهران خدمت کرد. مدتي مديرعامل سازمان آب تهران بود. در کابينه حسنعلي منصور به سمت وزير آب و برق معرفي شد و در همين سمت درکابينه اميرعباس هويدا خدمت کرد. در شهريور 1350، روحاني به سمت وزيرکشاورزي تعيين شد و تا آخر دوره زمامداري هويدا دراين سمت باقي ماند. روحاني از وزراي فعال و قدرتمند اين دوره بود. او پس از انقلاب اسلامي به دست حکومت جمهوري اسلامي اعدام شد.

51- لوايح ششگانه شامل از جمله اصلاحات ارضي و حق مشارکت در انتخابات براي بانوان که طي همه پرسي روز ششم بهمن 1341 به تصويب رسيد و بعداً به نام انقلاب سفيد و انقلاب شاه و مردم خوانده شد. در سال هاي بعد 13 ماده ديگر به مواد ششگانه اوليه افزوده شد.

52- دکتر حسن ارسنجاني، وکيل دادگستري و زماني ناشر روزنامه داريا، در 19 ارديبهشت 1340 به عنوان وزيرکشاورزي معرفي شد. او يکي از نظريه پردازان عمده و مجريان اصلاحات ارضي بود. ارسنجاني در کابينه علم که در 30 تير 1341 معرفي شد در سمت خود ابقاء گرديد. در اسفند 1341 از وزارت ساقط و در فروردين 1342 به سفارت ايران در ايتاليا منصوب شد. ارسنجاني درسال 1348 در گذشت.

53-"cadastre" به معناي سندصورت مميزي زمين براي ارزشگذاري جهت وضع ماليات به کار برده شده است.

54- امير اسدالله علم، فرزند امير شوکت الملک، از خوانين و صاحب منصبان قدرتمند ايران و درکابينه هاي مختلف وزير بود. او در کابينه سپهبد حاجيعلي رزم آرا وزير کار و هنگام ترور رزم آرا همراه او بود. علم پس ازسقوط کابينه اميني، در28 تيرماه 1341 فرمان نخست وزيري گرفت و هنگام وقوع حوادث بهمن ماه 1341 و درگيري با آيت الله خميني نخست وزير بود. علم از دوستان نزديک محمدرضا شاه و از سال 1345 تا 1357 وزير دربار بود. او درفروردين 1357 به بيماري سرطان خون درگذشت.

55- اميرعباس هويدا خدمات دولتي را در وزارت خارجه آغاز کرد، سپس درشرکت نفت عضو هيئت مديره و مسئول امور اداري و در اسفند 1342 در کابينه حسنعلي منصور وزير دارائي شد. هويدا در 7 بهمن 1343، پس از کشته شدن منصور، مامور تشکيل کابينه شد و تا تابستان 1356، به مدت دوازده سال و نيم، نخست وزير بود. هويدا در دوران انقلاب تصميم گرفت در ايران بماند. او پيش از انقلاب زنداني شد و پس از انقلاب به دست جمهوري اسلامي کشته شد.

56-دکتر عبدالعظيم وليان، در ارتش آغاز به خدمت کرد. در سال 1343 در وزارت کشاورزي رئيس سازمان اصلاحات ارضي و سپس معاون وزير و در1346 در کابينه هويدا وزير اصلاحات ارضي، و در 1350 وزير تعاون و امور روستاها شد و تا ارديبهشت 1353 دراين سمت خدمت کرد. وليان، به سمت استاندار خراسان و نايب توليت آستان قدس رضوي منصوب شد. وليان در زمان نخست وزيري شريف امامي در دوران انقلاب به تهران احضار شد و در 15 آبان 1357، در زمان نخست وزيري ارتشبد ازهاري، همراه با عده اي ديگر از بلند پايگان رژيم پادشاهي بازداشت شد. او توانست از زندان بگريزد و از ايران خارج شود. عبدالعظيم وليان در امريکا درگذشت.

57- ايرج وحيدي در رشته مهندسي آبياري از انگلستان دکترا گرفت. در وزارت راه و وزارت بهداري خدمت کرد. در وزارت آب و برق معاون روحاني بود. در 1346 مديرعامل سازمان آب و برق خوزستان شد. وحيدي، در 1348، به سمت وزيرکشاورزي و در 1353 وزير نيرو معرفي شد. در اسفند 1356 از مقام خود مستعفي شد. دکتر وحيدي قبل از انقلاب زنداني شد، ولي توانست از زندان فرار کند. او اينک در آلمان بسر مي برد.

58- فرخ رو پارسا، دختر فخر آفاق پارسا، دبير روزنامه "جهان زنان" و از رهبران نهضت زنان در ايران بود. او در رشته پزشکي از دانشگاه تهران دکترا گرفت. او در دهه 30 معلم و بعد رئيس دبيرستان نوربخش (رضاشاه کبير) بود. فرخ رو پارسا اولين زني است که در ايران به مقام معاونت وزير و سپس درشهريور 1347 وزارت (وزير آموزش و پرورش) رسيد. پس از انقلاب او را به جرم فحشاء و محاربه با خدا محکوم و سنگسار کردند.

59- جمشيد آموزگار پس از تحصيل در امريکا و اخذ دکتراي هيدروليک از دانشگاه کرنل به ايران بازگشت و سال ها در مناصب بالا، از جمله به عنوان وزير راه، وزيرکشاورزي، وزير دارائي، وزير کشور، رئيس هيأت اجرائي حزب رستاخيز، دبيرکل حزب رستاخيز و از تابستان 1356 تا تابستان 1357 در مقام نخست وزير خدمت کرد. آموزگار هم چنين چندين سال نماينده ايران در سازمان اوپک بود.

60- ارتشبد محمدخاتمي ، خلبان شاه، همسر شاهدخت فاطمه پهلوي، از دوستان نزديک شاه و از 1337 تا 1354 فرمانده نيروي هوائي بود. او در 21 شهريور 1354 هنگام پرواز با "بال پرنده" سقوط کرد و کشته شد.

61- ارتشبد فتح الله مين باشيان، افسر نيروي زميني، درسال 1345 به فرماندهي ارتش سوم و درسال 1348 به فرماندهي نيروي زميني منصوب شد و تا سال 1351 دراين سمت خدمت کرد.

62- نصرت الله معينيان مدارج اداري را از سازمان راديو ايران آغاز کرد. او درسال هاي بعد ابتدا وزير راه و سپس وزير اطلاعات شد. او درسال 1346 به رياست دفتر مخصوص شاهنشاهي منصوب شد و تا زمان انقلاب دراين سمت خدمت کرد.

63- کورس آموزگار از دانشگاه واشنگتن در آمريکا در رشته مهندسي ساختمان دکترا گرفت. او در فروردين 1343 معاون وزارت آباداني و مسکن و در خرداد 1349 وزير آباداني و مسکن شد و تا ارديبهشت 1353 در اين سمت بود.

64- رجوع کنيد به کتاب "برنامه انرژي اتمي ايران"، مصاحبه با اکبر اعتماد، بنياد مطالعات ايران، 1997.

65 اردشير زاهدي، فرزند سپهبد فضل الله زاهدي، در وقايع 28 مرداد 1332 فعال بود. او با شاهدخت شهناز دختر محمدرضا شاه ازدواج کرد که درسال 1964 به جدائي انجاميد. زاهدي درسال 1338 به سمت سفير ايران در امريکا منصوب شد. او همچنين به عنوان سفير ايران در لندن و وزيرخارجه خدمت کرد. در زمان انقلاب او سفير ايران در امريکا بود.

-66 هوشنگ انصاري ابتدا به عنوان وابسته مطبوعاتي و پس از چندي بازرگاني درسفارت ايران در ژاپن خدمت کرد. طي دهه قبل از انقلاب چند بار به وزارت و سفارت رسيد. درسال آخر رهبر جناح سازنده حزب رستاخيز و مديرعامل و رئيس هيئت مديره شرکت ملي نفت ايران بود. هوشنگ انصاري در زمينه تعيين سياست هاي اقتصادي ايران در دهه پنجاه نقشي مؤثر ايفا کرد.

-67 باقر پيرنيا خدمات خود را در وزارت دارائي آغاز کرد. مدتي خزانه دار و بعد معاون اين وزارت بود. پيرنيا مدتي به عنوان سفير اقتصادي ايران در واشنگتن خدمت کرد. او همچنين استاندار فارس و استاندار خراسان و نايب التوليه آستان قدس رضوي بود.

-68 سپهبد کريم ايادي پزشک مخصوص شاه و از دوستان نزديک او بود.

-69 عبدالعلي جهانشاهي، داراي دکتراي حقوق و اقتصاد از فرانسه، از قضات عاليرتبه و استاد حقوق در دانشگاه تهران بود. جهانشاهي در کابينه منصور وزير آموزش و درکابينه هويدا وزير مشاور و بعد مدتي رئيس دانشگاه ملي بود. در 1350 به رياست بانک مرکزي و سپس از 1352 به سمت سفير اقتصادي ايران در اروپاي غربي منصوب شد.

-70 محمدعلي مولوي، داراي درجه دکتراي اقتصادي از فرانسه، دروزارت آموزش آغاز به کار کرد، مدتي مشاور شورايعالي اقتصاد بود. او به معاونت وزارت بازرگاني و سپس به نمايندگي ايران در بازار مشترک اروپا منصوب شد.

-71 محلي درکشور سوئيس که شاه و خانواده سلطنتي براي تعطيلات وورزش هاي زمستاني به آنجا مي رفتند.

72- رضا نيازمند، متخصّص امور معدن و مديريت صنعتي، سال ها در مقام هاي مختلف در صنايع دولتي و غير دولتي درايران خدمت کرد. او يکي از بنيانگزاران مديريت صنعتي در ايران و سال ها رئيس سازمان نوسازي و گسترش صنايع در ايران بود. نيازمند از سال 1351 تا 1354 مديرعامل مس سرچشمه بود و پس از آن به بخش خصوصي پيوست. کتاب رضا شاه، از"تولد تا سلطنت" چاپ بنياد مطالعات ايران، از اوست.

73- احمد نفيسي درمقام هاي مختلف درايران خدمت کرد. او عموزاده حسن مشرف نفيسي است که در زمان نخست وزيري قوام السلطنه در سال 1326 با سمت وزير مشاور مأمور شد تا برنامه هفت ساله اول را تهيه و به تصويب مجلس برساند. احمد نفيسي در خرداد41 شهردار تهران شد و رياست کنگره آزاد مردان و آزاد زنان را به عهده داشت.

74- آقاخان بختيار فرزند سردار محتشم از ايلخانان بختياري بود. او در زمان سلطنت رضاشاه نماينده مجلس بود. بعد از جنگ دوم رياست بانک کشاورزي و بانک رهني را به عهده داشت. درکابينه اقبال وزير کار شد. او سپس به معاونت اداري و عضويت هيئت مديره شرکت نفت منصوب شد.

75- مهندس عبدالله رياضي، فارغ اتحصيل در رشته آب و برق از فرانسه، سال ها استاد، معاون و رئيس دانشکده فني دانشگاه تهران بود. رياضي از دوره بيست و يکم به رياست مجلس شوراي ملي انتخاب شد و تا چند ماه پيش از انقلاب اين مقام را حفظ کرد. مهندس رياضي از سوي نظام جمهوري اسلامي بازداشت و محکوم و کشته شد.

76- نگاه کنيد به کتاب "عمران خوزستان"، از انتشارات بنياد مطالعات ايران، 1994.

77- جواد منصور، برادر حسنعلي منصور، کارير اداري خود را در وزارت خارجه آغاز کرد. در زمان نخست وزيري منصور و هويدا معاون نخست وزير، وزير مشاور، و وزير اطلاعات شد. او درسال 1351 به رياست بيمه مرکزي ايران منصوب گرديد.

78- سيروس غني، حقوقدان، پژوهشگر و نويسنده، صاحب تاليفات متعددي است در زمينه کتابشناسي و نيز تاريخ اخيرايران.

79- فتح الله ستوده به سمت مشاور گروه جورج فراي در سازمان برنامه مشغول به کار شد. او مدتي در دانشکده صنعتي پلي تکنيک تهران تدريس کرد. درسال 1343 براي مدتي به رياست شيلات و سپس به سمت وزير پست و تلگراف منصوب شد و تا ارديبهشت 53 در اين سمت بود.

80- کريم پاشا بهادري تحصيلات خود را در امريکا به پايان رساند. او در کابينه هويدا معاون نخست وزير شد و سپس به سمت رئيس دفتر مخصوص شهبانو فرح برگزيده شد.

81- عبدالرسول بختيار، برادر شاپور بختيار آخرين نخست وزير دوران پادشاهي، در دانشگاه تهران، شرکت ملي نفت ايران، و سازمان برنامه شاغل مقامات گوناگون از جمله معاونت روابط خارجي سازمان برنامه بود.

82- مقايسه کنيد با گفته هاي خداداد فرمانفرمائيان در اين زمينه در همين مجلّد.

83- ابوالحسن بهنيا، داراي درجه دکترا درمهندسي ساختمان از پاريس، در زمينه ها و سازمان هاي دولتي و غيردولتي اداري، عمران و آموزشي کار تدريس کرد. بهنيا در کابينه اول شريف امامي به سمت وزير راه منصوب شد و براي مدتي نيز رئيس بانک رهني بود.

84- احمد قريشي، داراي دکتراي علوم سياسي از امريکا، استاد، رئيس دانشکده حقوق، رئيس دانشکده علوم اقتصادي و سياسي، و رئيس دانشگاه ملي بود. قريشي درآذرماه 1355 به رياست هيأت اجرائي حزب رستاخيز برگزيده شد.

85- عبدالرضا انصاري پس از اتمام تحصيلات در امريکا و بازگشت به ايران در اصل چهار آغاز به کار کرد. او مدارج گوناگون، از آن جمله خزانه دارکل، وزيرکار، مديرعامل سازمان عمران خوزستان، استاندار خوزستان، و وزير کشور را پيمود. او درسال هاي آخر رئيس سازمان شاهنشاهي خدمات اجتماعي و قائم مقام شاهدخت اشرف پهلوي در امور اجتماعي بود. کتاب "عمران خوزستان" از انتشارات بنياد مطالعات ايران نتيجه گفتگوبا عبدالرضا انصاري و همکاران وي حسن شهميرزادي و احمدعلي احمدي است. نگاه کنيد به مقدّمه اين مجلّد.

86- دکتر محمد نصيري، داراي دکتراي دولتي حقوق و اقتصاد از دانشگاه پاريس، ابتدا درسال 1316 به وزارت دادگستري و سپس در 1321 به وزارت دارائي پيوست. نصيري هم چنين استاد دانشگاه، رئيس شرکت بيمه ايران و نيز رئيس بانک ملي و وزير مشاور بود.

87- غلامرضا ازهاري درسال 1313 با درجه ستوان دومي وارد ارتش شد. درشهريور1336 به درجه سرتيپي نائل شد. او در 1343 با درجه سپهبدي به فرماندهي ارتش يکم و در تيرماه 1350 با ارتقاء درجه به ارتشبدي به رياست ستاد بزرگ ارتشتاران (ستاد مشترک) منصوب شد و تا 15 آبان 1357 که به سمت نخست وزير تعيين شد دراين سمت خدمت کرد. ازهاري در 11 دي ماه 57 از نخست وزيري استعفا داد.

88- ارتشبد حسن طوفانيان رئيس صنايع نظامي ايران و مسئول خريدهاي ارتش بود. طوفانيان هنگام انقلاب توانست از ايران خارج شود. او سال گذشته در امريکا به درود حيات گفت.

89- محمد سجادي از سياستمداران و صاحب منصبان قديمي بود. او درسال 1306 به وزارت دادگستري پيوست. درکابينه هاي مختلف تصدي چند وزارت، از جمله راه، آموزش، اقتصاد، و دارائي را به عهده داشت. از تهران چند دوره به مجلس سنا انتخاب و در دوره هفتم انتصاب شد. او چند دوره معاون مجلس سنا بود.

90- فرهنگ مهر در انگلستان در زمينه اقتصاد و علوم سياسي دکترا گرفت. در زمان وزارت دارائي امير عباس هويدا در فروردين 1343 به معاونت وزارت دارائي برگزيده شد. زماني که هويدا نخست وزير شد، براي مدتي کفيل وزارت دارائي و معاون نخست وزير بود. او در آذرماه 44 به مديريت عامل شرکت سهامي بيمه ايران و در 1350 به رياست دانشگاه پهلوي شيراز منصوب گرديد.

91- محمود قوام صدري کارير اداري خود را در وزارت دارائي آغاز کرد و همه مدارج آن وزارتخانه را پيمود و سرانجام معاون پارلماني وزارت دارائي شد. او درسال 1350 به سمت وزيرمشاور و معاون پارلماني نخست وزير منصوب گرديد.

92- در ارتباط با اين موضوع، رجوع کنيد به کتاب «تحول صنعت نفت ايران، نگاهي از درون»، مصاحبه با پرويز مينا، بنياد مطالعات ايران، 1998، ص49.

93- غلامعلي اويسي درسال 1316 پس از گذراندن دانشکده افسري با درجه ستوان دومي وارد ارتش شد. در 1336 به درجه سرتيپي نائل گرديد. در1341 با درجه سرلشکري به فرماندهي لشکر گارد، در 1344 با ارتقاء به درجه سپهبدي به فرماندهي ژاندارمري منصوب شد و در اين مقام به درجه ارتشبدي ارتقاء يافت . او در آبان 1351 به فرماندهي نيروي زميني منصوب شد. اويسي در 16 شهريور 1357 فرماندار نظامي تهران شد. او قبل از تغيير رژيم از ايران خارج شد و به فعاليت بر ضد رژيم جمهوري اسلامي پرداخت، و پس از چندي در فرانسه از سوي جمهوري اسلامي ترور شد.

94- فرخ نجم آبادي، فارغ التحصيل رشته مهندسي برق از دانشگاه بيرمينگام، از صاحب منصبان شرکت ملي نفت ايران بود. او در دهه پنجاه وزير صنايع و معادن در کابينه هويدا بود. در سال قبل از انقلاب به شرکت نفت بازگشت و در چندماه آخر پيش از انقلاب عملا نقش مدير عامل شرکت را ايفا کرد.

95- حسنعلي مهران تحصيلات خود را در رشته اقتصاد و علوم سياسي در دانشگاه ناتينگام انگلستان به پايان رساند. او ابتدا به صندوق بين المللي پول در واشنگتن پيوست و سپس در سال 1348 به ايران بازگشت و در وزارت اقتصاد مشغول به کار شد. درسال 1350 به معاونت وزارت اقتصاد و در آبان 1354 به رياست بانک مرکزي ايران منصوب شد. مهران در کابينه شريف امامي در شهريور 1357 به سمت وزير مشاور و رئيس سازمان برنامه و بودجه و در کابينه ازهاري درآبانماه همان سال به سمت وزير امور اقتصادي و دارائي معرفي شد.

96- علي رضائي از صاحبان صنايع معروف ايران، مديرعامل شرکت نورد، عضو اطاق صنايع و معادن، مديرعامل گروه صنعتي شهريار و رئيس بانکي به همين نام بود. رضائي در دوره هفتم مجلس سنا، از تهران به اين مجلس انتخاب شد.

97- هادي هدايتي، فارغ التحصيل دانشگاه سوربن، درکابينه منصور وزير مشاور و سپس وزير آموزش و پرورش شد و در کابينه هويدا نيز تا سال 1347 همين مقام را حفظ کرد. دراين سال او به سمت وزير مشاور تعيين شد و تا آخر دوران هويدا دراين مقام باقي ماند.

98- شاهرخ مسکوب از نويسندگان و مترجمان به نام ايران است. ترجمه خوشه هاي خشم اثر جان استاين بک، و تأليفاتي نظير "سوگ سياوش" نمونه هائي از کيفيت والاي آثار اوست.  او چندی دبير فصلنامه ايران نامه از انتشارات بنياد مطالعات ايران بود.


***